Pagdalo sa Awit at Aksyon Kontra Korapsyon sa QC Circle

PAGDALO SA AWIT AT AKSYON KONTRA KORAPSYON SA QC CIRCLE

Maikling sanaysay at tulâ ni Gregorio V. Bituin Jr.

Nakita ko ang patalastas ng Pamahalaang Lungsod ng Quezon hinggil sa "People Power 40 sa QC: Awit at Aksyon Laban sa Korapsyon: EDSA@40 Kick Off Concert" ng Pebrero 21, 2026 sa ganap na ikaapat ng hapon.

Naisipan kong daluhan iyon dahil walang mapiga sa utak ko upang magsulat. Baka pag naroon ako'y may mga salitang pumukaw sa akin upang kumathâ. Kayâ nagpasya akong magtungo roon at makinig. Dumating ako sa ganap na ikaapat ng hapon. Nasa isang sulok lang ako. Umupo roon nang nag-iisa. Tahimik na nakinig sa konsyerto.

Mag-isa at nakiisa sa pag-alala sa Unang Pag-aalsang Edsa. Sa totoo lang, wala namang pinangako ang Edsa sa bawat isa. Walang isang taong nangako na pag sumama ka sa Edsa ay gaganda na ang búhay mo. Alam ko dahil naroon ako kasama ng mga kaibigan ng aking ama sa simbahan at namigay kami ng pandesal. Si ama'y kabilang sa Holy Name Society kung saan sila ang nagpapa-seminar ng tatlong araw sa Catholic Youth Movement na kinabilangan ko noong 1984.

Kayâ makasaysayan ang Unang Pag-aalsang Edsa pag naroon ka. Kung nagkamali man sa mga taong naluklok, 'yung tao ang nagkamali, hindi ang Edsa. Paano mo sasabihing mali ang pagpapatalsik sa isang diktador na nagpahirap sa nakararaming masang Pilipino? Pag sinabi mong mali ang Edsa, ibig sabihin, mali rin ang mga taong lumahok sa Edsa. Subalit sila ang nais ng pagbabago.

Kung may mali, iyon ay dahil nailagay sa isang paksyon ng elitista ang pagtangan sa pamahalaan. Kung may mali ay hindi ang Edsa, maliban kung maka-Macoy ka.

Walang nangako sa Edsa upang sumama ka. Naniwala lang tayo na may magbabago sa kalagayan natin pag napatalsik ang diktador kaya ang mga tao'y nagkaisa sa Edsa.

Napapanahon din ang tema ng konsyerto: "Awit at Aksyon Kontra Korapsyon" dahil korapsyon ang mayor na isyu ng bayan. Parang nananawagan ng People Power laban sa mga kawatan sa kaban ng bayan, sa mga mandarambong na TONGresman at senaTONG, laban sa mga korap!

Huwag nating kalimutang magalit!

Inawit ni Ice Seguerra ang klasikong "Bayan Ko" na sinulat noong 1928 ng makatang Jose Corazon de Jesus. Naroon din at nagsalitâ si Iza Calsado, na isa sa makabagbag-damdaming nagtalumpati sa rali laban sa korapsyon noong Setyembre 21, 2025. Kinanta naman ni Ebe Dancel ang paborito kong "Ipaglalaban ko ang ating pag-ibig". Naalala ko tuloy si misis. Kinanta rin ng magkapatid na Elmo at Arkin Magalona ang awitin ng kanilang amang si Francis M na "Kaleidoscope World".

8:54 pm na kumanta ang Morobeats. Una nilang kinanta ang klasikong "Yaman ng taas, galing lahat sa ibaba!" May kanta sila sa West Philippine Sea na ngayon lang nila pinerform. Sila lang hinintay kong kumanta dahil gabi na. Matapos nilang kumanta, umuwi na ako. Nakauwi ako ng 9:49 pm.

PEOPLE POWER LABAN SA MGA KORAP

sa ikaapat na dekada

ng Unang Pag-aalsang Edsa

nagpupugay ako sa masa

ng sambayanang nakiisa

noon upang mapatalsik na

si Macoy at ang diktadura

ang masa'y nabigyang pag-asa

wala mang nangakong talaga

ngunit tayo'y nasa panahong

masahol dahil sa korapsyon

panibagong pagkakataon

upang kumilos pa rin ngayon

upang baguhin ang lipunan!

trapo't dinastiya'y labanan!

bulok na sistema'y wakasan!

ikulong ang mga kawatan!

02.21.2026

Xavier X, Voltes V, at Mazinger Z

XAVIER X, VOLTES V, AT MAZINGER Z

Maikling sanaysay at tulâ ni Gregorio V. Bituin Jr.

Matapos ang matagumpay na Lunsad-Aklat ng aking librong "Tula't Panawagan para sa Hustisyang Panlipunan" nitong Pebrero 20, 2026, bilang handog sa World Day of Social Justice, nagtungo na ako sa Sine Pop sa Cubao upang manood ng screening na Atin ang People Power. Free Admission ito. Dahil wala pang gagawin sa gabi ay doon na ako tumuloy. Ayokong sayangin  ang pagkakataon upang panoorin ang limang maiikling pelikula roon.

Ang limang pelikula ay pinamagatang 1. Silent Spaces (tungkol sa kwento ng isang dating bilanggong pulitikal na tinortur at lumaya matapos ang Pag-aalsang Edsa); 2. Ang Sandata ni Mama (tungkol sa Voltes V, este Xavier X pala); 3. Recipe for Change (tungkol sa isang dating political prisoner na cook sa kulungan); 4. Alingawngaw (tungkol sa salaysay ng mga kabataan sa rali); at 5. Sa Pwesto ni Pistong (tungkol sa amang barbero at anak na aktibista).

Matapos ang mga palabas ay may open forum kung saan isa ako sa nagtaas ng kamay. Tinawag ako at nagsalitâ. Di gumagana ang microphone na ibinigay sa akin. Sabi ng nakaupo sa harap, malakas naman daw ang boses ko, parang nasa rali.

Sabi naman ng moderator, kilala ko iyan si Greg, raliyista iyan at sanay sumigaw sa rali. Ang pwesto ko ay nasa itaas, nasa dulong hanay ng mga upuan. Gayunpaman, kahit walang mike, nagkwento ako nang di sumisigaw. Sabi ko, nagustuhan ko ang pelikulang tungkol kay Xavier X dahil naalala ko ang Voltes V at Mazinger Z, na tinanggal noong panahon ng martial law, bandang 1978 iyon. At noong 1986, nakasama ako ng mga kaibigan ni ama sa simbahan sa pamimigay ng pandesal sa pagtitipon ng mga tao sa Edsa.

Nakatutuwa ang eksena ng batang iniidolo si Xavier X na bayani ng Pilipino, at tumalo sa kapangyarihan ni Drogo sa pamamagitan ng Xavier Sword. Hanggang isang araw, pagkagaling sa paaralan at nakasuot ang bata ng pam-Boy Scout, nagpalit na siya ng pambahay at binuksan ang telebisyon. Wala ang palabas na Xavier X. Nabatid din ng batang wala na ang kanyang mga laruan at t-shirt na Xavier X. Ayon sa kanyang ina, na isang manunulat, lilinisin lang daw niya ang kwarto ng anak at lalabhan ang mga damit.

Sa labas ng bahay, nakita ang bata kasama ang kalarong batang babae, nang dumating na umiiyak ang isa pang kalarong batang lalaki. Umiiyak ito dahil itinapon ng kanyang ina sa basurahan ang kanyang mga laruang Xavier X. Kinuha ng batang bida ang isang laruang Xavier X sa basurahan.

Hanggang mapansin nilang may nasusunog. Pinuntahan nila at nakita nilang sinusunog ng mga sundalo ang mga laruang Xavier X. Itinago ng bata ang napulot niyang Xavier X at baka makita ng mga sundalo at sunugin.

Nasabi ng pangunahing bidang bata sa kanyang sarili, "Ipagtatanggol ko si Xavier X." Umuwi siya ng bahay, hinanap ang kanyang mga laruang Xavier X, hanggang makita niya ang iba't ibang pahayagang Libertas katabi ng makinilya ng kanyang ina. Nabasa ng bata ang isang pahayagan na nagsasabing inatas ni PDado, ang pangulo, na wasakin ang lahat ng mga Xavier X, palabas, laruan, o kasuotan man. Bayolente raw kasi at delikado sa kaisipan ng mga kabataan.

Dumating ang ina, nakita niyang may hawak na Xavier X ang anak at pilit niyang kinukuha. Subalit hindi ibinigay ng bata. Hanggang umiiyak na sinabi ng bata, tatalunin niya ang masasama sa pamamagitan ng Xavier Sword. At ginaya niya si Xavier X. Ikinros ang dalawang kamay at sabay na ibinaba. Natawa na lang ang kanyang ina.

Binasa rin ng kanyang ina sa bata ang isang liham mula sa nakakulong na ama dahil sa martial law. Nang umalis na ang diktador sa Malakanyang, ibinigay ng ina sa bata ang itinago nitong laruang Xavier X, kaya may dalawa nang laruang Xavier X ang bata. Habang may pinarinig pang awiting Xavier X na tumalo sa imperyo ni Drogo.

Ang pamagat ng maikling pelikulang iyon ay "Ang Sandata ni Mama", na dalawa ang ibig sabihin. Ang isa'y ang sinabi sa unang bahagi ng pelikula, na kung may Xavier Sword, ang dalawang hintuturo naman ng ina ang kanyang sandata, na pangiliti sa bata. Ang isa pa'y ang pluma o panulat, o ang makinilyang gamit ng ina sa pagsusulat sa pahayagan, na isa sa mga mosquito press noong panahon ng martial law.

Para sa akin, isa ito sa mga klasikong pelikulang nagpapaalala ng aking kabataan. At sinabi ko rin sa forum na hindi namin tinatawag ang sarili sa popular na katawagang martial law babies bagamat ipinanganak ako noong panahon ni Macoy, kundi tinatawag namin ang sarili na Voltes V Generation.

Bagamat naalala kong magkasabay na linggo nang tinanggal ang Mazinger Z (na pinalalabas tuwing Miyerkules ng ikaanim ng gabi) at ang Voltes V (tuwing Biyernes ng alas-sais ng gabi), mas popular sa kabataan ang Voltes V. Kayâ maraming kabataan tulad ko ang bata pa lang ay namulat na sa panahon ng martial law. Kayâ di kataka-takang marami sa amin ang nasa Edsa noong Unang Pag-aalsang Edsa. Ako naman ay napasama lang noon sa mga kaibigan ni ama sa Holy Name Society kung saan kabilang ako sa Catholic Youth Movement mula 1984. Namigay kami ng pandesal sa Edsa sa pagtitipon ng maraming tao noong Pebrero 1986.

Pag hindi mo batid ang nangyari sa Voltes V noong 1978, baka hindi mo pansinin ang pelikula. Tanda ko pa, nang maganap ang Edsa 1986, agad ipinalabas ang Voltes V noong 1986 din. At noong Pebrero 1987, bumalik ako sa Edsa at nakita kong nakahambalang doon ang maraming tangke de giyera, maraming nagtitinda ng mga parapernalyang nagpapaalala ng Edsa 1986, at marami pang iba, na akala mo'y isang museo ng Pag-aalsang Edsa ang kahabaan ng Edsa.

XAVIER X

isang pelikula / hinggil sa martial law

pag-alalang tunay / ng kabataan ko

pagkat si Xavier X / ang iniidolo

ng bata, bayaning / tumalo kay Drogo

si Xavier X, parang / si Voltes V noon

may Voltes Bazooka, / may Laser Sword iyon

mundo'y ipagtanggol / ang dakilang misyon

subalit tinanggal / ng diktador noon

sa murang isipan / ay isang bayani

at tagapagtanggol / ng mga naapi

iyan si Voltes V / at si Masinger Z

ngayon ay Xavier X / sa bata'y kakampi

nagpupugay ako / sa mga kumathâ

tayo'y pinaglakbay / sa panahong sigwâ

ang kabataan ko'y / naalalang sadyâ

lalo na ang Edsa't / ang Bayang Dakilà

02.21.2026

Sa Nuclear Energy Safety Act, nukleyar nga ba'y ligtas?

SA NUCLEAR ENERGY SAFETY ACT, NUKLEYAR NGA BA'Y LIGTAS?

Maikling sanaysay at tula ni Gregorio V. Bituin Jr.

Nagulat ako sa dinaluhan kong Nuclear Energy 101. Sa talakayan kanina, nabatid kong naisabatas na pala ang Republic Act No. 12305 o ang Philippine National Nuclear Energy Safety Act (PhilAtom Law) na nilagdaan nitong Setyembre 2025. Nilikha nito ang Philippine Atomic Energy Regulatory Authority (PhilAtom).

Ang tanong nga, paano naging safe ang nuclear energy? Saan ilalagak ang mga nuclear waste? Bakit kaybilis maisabatas ng RA 12305? Dahil ba sinabi ni Rep. Mark Cojuangco kay BBM na proyekto ni Marcos Sr. ang nukleyar kaya dapat itong iprayoridad?

Dumating ako sa venue ng bandang alauna ng hapon, at dumalo roon ang maraming environmental advocates. Batid naman nating maraming environmentalist ang tutol sa enerhiyang nukleyar.

Lalo na kung titingnan at susuriin ang mga nangyari sa Chernobyl sa Russia, sa Three Mile Island sa US, at sa Fukushima sa Japan. Dalawang ekspertong makakalikasan ang naging tagapagsalita. Ito'y sina Dr. Toby Dayrit, Professor Emeritus mula sa Ateneo de Manila University College of Science, at si Charles Diaz, Senior Data Analyst mula sa Institute for Climate and Sustainable Cities (ICSC). Nagbigay rin ng ilang punto si Dra. Nina Galang ng Green Convergence, at ang iba pang mga dumalo.

Isa sa mga sinabi nila ang nakapukaw sa aking atensyon. May nukleyar ang ibang bansa dahil maraming wala sa kanila, na nasa bansa natin, tulad ng solar energy, wind mill, hydropower plant, geothermal plant, tidal current energy, at iba pa. Napakaraming opsyon ng Pilipinas para sa kuryente tulad ng renewable energy. Subalit nais pa rin nito ang magkaroon ng enerhiyang nukleyar sa bansa.

Bakit kailangan pang buhayin ang patay (BNPP)? Kasi naroon pa raw ang bangkay (gusaling planta) at hindi pa naaagnas.

Tila paurong ang ating bansa, imbes na pasulong, sa usaping kalikasan. Ito'y dahil na rin marahil sa kikitain ng mga nagsusulong ng enerhiyang nukleyar kaysa kabutihan ng mamamayan, lalo na ng mahihirap. Pag kapitalismo talaga ang umiral, sisirain nito ang kalikasan kahit pa mamatay ang mamamayan. Wala silang pakialam dahil wala namang puso ang kapitalismo kundi ang tutubuin.

Dagdag pa, ang mga nuclear waste ay toksiko sa loob ng mahigit 100,000 taon, ayon sa saliksik. Paano natin maiimbak ang mga nakalalasong basurang iyon sa paraang ligtas nang ganoon katagal, kasama ang pagsusulat ng mensahe na magbabala sa mga tao upang lumayo sa mga lugar na iyon ng imbakan?

Ang mga negosyante, lalo na ang mga pulitiko, ay walang pakialam sa kapakanan ng mga mahihirap. Sila'y tila walang problema sa paglalagay ng ating perang buwis sa kaban ng mga makapangyarihang kumpanya ng enerhiya upang suportahan ang mga mapanganib na nuclear power plant.

BATAS NA MAPANIRÀ

may bago na namang batas na mapanirà

sa kalikasan at kabuhayan ng madlâ

ang National Nuclear Energy Safety Act

batas bang ito'y sa kalikasan wawasak?

tila baga sa mga nangyaring sakuna

sa Chernobyl, Three Mile Island at Fukushima

sila'y pikit mata sa ngalan ng negosyo

tumubo lang, walang pakialam sa tao

sagad-sagarin ang kapitalismong manhid

na sa kapahamakan tayo binubulid

ligtas daw ang nukleyar, anang bagong batas

ngunit pag nagsakuna'y di talaga ligtas

may alternatibo, renewable energy

unahin ito kung tunay na nagsisilbi

huwag nang magpabola sa trapong hunyangò

na madalas namang pangako'y napapakò

02.18.2026

Pinuntahang dalawang burol sa loob ng tatlong araw

PINUNTAHANG DALAWANG BUROL SA LOOB NG TATLONG ARAW

Maikling sanaysay at tula ni Gregorio V. Bituin Jr.

Linggo, Pebrero 15, 2026, pinuntahan ko ang burol ng aking tiyahin kaya madaling araw pa lang ay nagbiyahe na ako mula Cubao, Quezon City patungong Nasugbu, Batangas. Nakarating ako roon ng bandang ikapito ng umaga. Ikasampu ng umaga ay bumiyahe na kami patungong bayan ng Calaca.

Dumating kami pasado alas-dose ng tanghali. Matapos misahan sa simbahan ng San Raphael ng alauna ng hapon ay inilibing na ang Tiya katabi ng puntod ng aking ama, ng dalawa pang tiya, at ng aking mamay (lolo) at inang (lola). Si Tiya Oreng ang tumanggap ng tapis sa ikalawang kasal namin ni misis sa katutubong Igorot na ritwal (July 6, 2018). Kinabukasan naman ang ikatlong kasal sa simbahan (July 7, 2018, na itinaon namin sa anibersaryo ng Katipunan).

Martes, Pebrero 17, 2026, pinuntahan ko naman ang burol ng asawa ng aking pinsang buo sa Taytay, Rizal. Umalis ako ng Cubao bandang ikalawa ng hapon at dumating roon ng ikaapat ng hapon. Malaking tulong ang waze upang makarating sa bahay ng namatay na Kuya, at mula highway ay nilakad ko lang dahil ayon sa waze ay 600 meter lang. Hindi na ako nag-tricycle. Inagahan ko ang punta dahil sa maraming gawain at di na makakadalo sa libing ng Huwabes, Pebrero 19.

Walumpu't pitong taong gulang si Tiya Oreng habang pitumpung taong gulang naman si Kuya Francis.

Minsan, pag may patay na lang nagkikita-kita ang magkakamag-anak. Kwentuhan. Minsan, may tagay, pasimple. Ang mahalaga'y ang pagkikita at pagbibigay galang sa namayapang kamag-anak.

KAMATAYAN

sadyang malungkot mawalan ng minamahal

subalit paano tatanggapin ang ganyan?

tulad ni misis na sa akin nang mawalay

ay apatnapu't isang taong gulang lamang

paano tatanggapin? masasagot ko ba?

kung sugat ba nang pagkawala'y naghilom na?

marahil, di ko ito masasagot basta

anila, buhay ay mahiwagang talaga

may mga isinisilang, may namamatay

may nagsasabing ganyan talaga ang buhay

sila'y naroon na sa mapagpalayang kamay

nang sabi'y Dakilang Manggagawa ngang tunay

02.17.2026

Pamimigay ng mga aklat sa Araw ng mga Pusò

BOOK GIVING SA ARAW NG MGA PUSÒ

Maikling sanaysay at tulâ ni Gregorio V. Bituin Jr.

Friday the 13th, madaling araw, nang mabasa ko ang ibinahaging patalastas ng Santelmo Publication sa pesbuk, hinggil sa Book Giving sa Quezon City Public Library sa Araw ng mga Pusò, ng ikasiyam ng uamaga. Para rin ang donasyong ito sa mga PDL (Persons Deprived of Liberty) na nasa Quezon City Jail.

Bago mag-ikawalo ng umaga ng Pebrero 14, 2026, ikawalong anibersaryo ng civil wedding namin ni misis sa Tanay, katatapos ko lang ng isang tulâ bilang pag-alala sa namayapa kong asawa, nang mabasa ko muli sa patalastas ng Santelmo ang oras na 9am-10am. Akala ko'y 9am-12nn, mali pala ako. Kaya pandalas akong naligo, nagbihis, kumuha ng mga aklat na ido-donate ko, at naghandâ nang umalis.

Pagkarating ko'y alas-nuwebe y medya na. Nagsimula na ang programa. Naabutan kong namimigay na ng mga aklat si Rio Alma o National Artist Virgilio Almario. Kaya pasimple ko ring ibinigay sa isang staff na naroon ang donasyon kong tiglimang aklat ng mga ginawa kong libreto - ang "Malayang Salin ng mga Tula ng mga Makatang Palestino" at ang "Tula't Tuligsa Laban sa Korapsyon."

Nang mag-selfie ako kay Rio Alma, nakangiti siyang sinabi sa akin, "O, Greg!" na ibig sabihin, natatandaan pa niya ako. Pambihirang pagkakataong muli siyang makadaupang palad.  Kaya binigyan ko rin siya ng kopya ng dalawa kong aklat. Naging guro ko siya sa LIRA (Linangan sa Imahen, Retorika at Anyo) noong Setyembre 2001 hanggang Marso 2002.

Dumalo rin doon ang mga kamag-anak ng mga nakakulong sa QC Jail, mga taga-BJMP (Bureau of Jail Management and Penology), at mga staff ng Santelmo Publications.

Tinawag din ang pangalan ko ng emcee bilang isa sa mga nag-ambag ng aklat. Naisip ko nga, ano bang iiwan ko sa mundo kundi mga kinatha kong kwento't tulâ. Kaya ang mag-ambag sa mga aklatan ng nagawâ kong aklat ay isang marangal na adhikà.

PAG-AMBAG NG AKLAT

kaysarap mag-ambag nitong gawa kong libro

sa tulad ng Quezon City Public Library

at Quezon City Jail, kanina lamang ito

ambag bilang makatang sa bayan nagsilbi

aking inalay ang dalawa kong nagawâ

"Malayang Salin ng mga Tulâ ng mga

Makatang Palestino" at "Tula't Tuligsâ

Laban sa Korapsyon", salamat po talaga

kaysaya kong buong puso nilang tinanggap

ang munti kong librong bunga ng pagsisikap

bagamat pulitikal, ito'y mapaglingap

sa naapi para sa lipunang pangarap

nakapag-selfie na rin sa makatang Rio

Alma, National Artist Virgilio Almario

muli, salamat po sa patalastas ninyo

kaya talagang ako'y nagpuntang totoo

02.14.2026

* mga litrato kuha sa Book Giving sa Quezon City Public Library

Ang aklat ng 34 na kwento ni H. G. Wells

ANG AKLAT NG 34 NA KWENTO NI H. G. WELLS

Maikling sanaysay at tula ni Gregorio V. Bituin Jr.

Katulad ng manunulat na Pranses na si Jules Verne ay kilala rin ang manunulat na Ingles na si Herbert George Wells sa mundo ng science fiction. Mayroon na ako ng mga aklat ni Verne, tulad ng  Journey to the Center of the Earth, Twenty Thousand Leagues Under the Seas, at Around the World in Eighty Days. Subalit wala pa akong kalipunan ng mga maikling kwento ni Verne.

Kaya nang makita ko ang aklat na The Crystal Egg & Other Stories ni H. G. Wells ay di na ako nagdalawang isip na bilhin iyon sa Book Sale sa Farmers Plaza, kaninang hapon, Pebrero 12, 2026. Bihira ang ganitong pagkakataon. Gayunman, mayroon na ako ng ilang klasikong nobela ni H. G. Wells, tulad ng The Time Machine, at The War of the Worlds. Habang napanood ko naman sa sinehan ang kanyang nobelang The Island of Doctor Moreau, at napanood sa telebisyon ang kanyang The Invisible Man. 

Nabili ko ang nasabing aklat sa halagang P240. Pambili ko sana iyon ng limang kilong bigas na tig-50 ang kilos, subalit hindi ko pinalampas ang pagkakataong bilhin ang aklat. Sanay naman akong mag-fasting, huwag lang palagi.

Umabot din ang aklat ng 480 pahina (30 pahina ang naka-Roman numeral, habang 450 pahina naman ang naka-Hindu Arabic numeral. Ang aklat ay may sukat na 5" x 7.75" at kapal na 1". Naglalaman iyon ng tatlumpu't apat na kwento.

bihira ko lang makita sa mga book store

itong kalipunan ng maiikling kwento

ni H. G. Wells kaya binili ko na ngayon

bago pa mawala't maunahan pa ako

tiyak na marami akong matututunan

sa kanyang sinulat na mga science fiction,

dystopian novel, at social realism man

di dapat palampasin ang pagkakataon

pambili ng bigas, ibinili ng libro

inuna'y aklat, imbes na lamnan ang tiyan

ganyan yata talaga ang mga tulad ko

sanay nang mag-fasting, basta't utak malamnan

nawa ako'y makapagsulat pa talaga

di lang ng mga tulâ kundi ng nobela

02.12.2026

Namang at Namin, ina-autocorrect sa 'Naming"

NAMANG AT NAMIN, INA-AUTOCORRECT SA 'NAMING'

Maikling sanaysay at tulâ ni Gregorio V. Bituin Jr.

Naging maingat na akong bantayan ang biglaang pagbabago ng salitâ dahil sa auto-correct sa Microsoft Word na madalas kong gamitin.

Kayâ bukod sa aking mga kwaderno kung saan madalas akong kumathâ o nagsusulat, iyon naman ay tinitipa ko na sa Notepad, hindi na sa Word, upang hindi agad ma-auto-correct ng kompyuter. Ina-auto-correct kasi ng Word sa Ingles ang mga salita sa wikang Filipino, kayâ nasasabi ko tuloy madalas, naga-auto-wrong na naman ang kompyuter, na kung ngitian ko lang sa simulâ ay kinaiinisan ko na kalaunan.

Kayâ bago ko i-upload ang isang sanaysay, kwento o tulâ ay tinitiyak kong wasto ang pagbaybay o spelling ng mga salitâ. Dahil pag may nakita akong mali ay pinag-uukulan ko talaga ng panahon upang i-edit ang maling pagbaybay.

Isa sa mga halimbawà ng mga salitâ ay ang "namang" at ang "namin" na ina-auto-correct at nagiging "naming" o ginagawang Ingles ang salitâ. Nakakaasar, kaya dapat ka talagang maging mapagmatyag pag Word ang gamit mo.

Sa Notepad sa laptop ay di binabago ang mga salitâ kayâ iyon ang madalas kong gamitin. Subalit ang Notepad sa cellphone, dati'y hindi naga-auto-correct, subalit ngayon ay naga-auto-correct na.

Naranasan ko ito noon nang dinala ko sa printing press ang isang ilalathalang diyaryong Obrero, higit isang dekada na ang nakararaan. Nakita ko ang isang kamalian sa artikulo ko na nasa plate, nang mabasa kong "Matapos ang talumpati sa rali, agad naming niyakap ni KR..." Mukhang dalawa kaming yumakap sa nagtalumpati, gayong siya lang ang yumakap.

Gayong ang isinulat ko sa orihinal ay "Matapos ang talumpati sa rali, agad namang niyakap ni KR..." Kaya inayos agad ng stripper ang nasabing plate, ginupit ng cutter ang mali, inayos, at nilagyan ng scatch tape. Di pa uso noon ang CTP (computer to plate). Bago kasi i-layout sa pagemaker na gamit namin noon ay tinitipa mula sa Word ang mga artikulo. At pag dinala mo na sa printing press 'yung ni-layout mo, ipaplakda na iyon sa plate o sa master stencil. Buti may CTP na ngayon, kaya mas madali na ang printing.

Noon pa'y ina-autocorrect na ng Word ang mga salitâ. Kaya kung hindi ka matalas mag-edit ng sarili mong gawâ, aba'y baka malathalâ na lang ang kamalian at hindi mo na iyon maedit. Kayhirap namang iisa-isahin mong i-correct ang isang libong kopya ng dyaryo.

WIKANG FILIPINO, INA-AUTOCORRECT SA INGLES

akala ng Microsoft Windows, typo error

o maling spelling o baybay ng salitâ

gayong tinitipa ko'y nasa Filipino

ina-autocorrect, akala'y Ingles iyon

kayâ dapat maging mapagmatyag din tayo

sa kompyuter o sa cellphone man isinulat

na bago i-upload, i-edit mong totoo

baka may makalusot na mali, nalingat

mahirap nang i-edit pag nalathalà na

halimbawa, sa magasin o pahayagan

buti kung nasa pesbuk o sa blog mong sadyâ

maeedit mo pa't mali'y mapapalitan

ganyan lang naman talaga ang autocorrect

makulit, kaya dapat talasan ang edit

02.12.2026

* litrato mula sa Disksiyonaryong Adarna, pahina 616