Kwento - Magsabatas din ng National Liquid Waste Management ang pamahalaan

MAGSABATAS DIN NG NATIONAL LIQUID WASTE MANAGEMENT ANG PAMAHALAAN

Maikling kwento ni Gregorio V. Bituin Jr.

“Mayroon nang National Solid Waste Management Commission na naitatag ang pamahalaan. Layunin nitong magpatupad ng pambansang patakaran para sa mandatoryong paghihiwalay ng basura sa pinagmulan at ang pagbabawas ng basura sa mga lokal na yunit ng pamahalaan. Itinatag ito sa pamamagitan ng Republic Act No. 9003, na kilala rin bilang Ecological Solid Waste Management Act of 2000. Bagama't may ‘of 2000’ ang batas, ito’y ipinatupad at nilagdaan noong Enero 26, 2001.” Ito ang pambungad na pananalita ni Mang Kanor sa pulong ng mga maralitang lungsod sa isyu ng kalikasan. “May tanong ba kayo?”

Nagtaas ng kamay si Ingrid, “Tanong ko lang po, kung may solid waste management hinggil sa paghihiwalay ng mga basura sa nabubulok at di nabubulok, di ba’t magandang may liquid waste management din na dapat pairalin ar isabatas?”

“Maganda ang katanungan ni Ingrid. Subalit maaari mo bang mas ipaliwanag pa sa amin ang iyong naiisip na iyan upang mas maunawaan pa namin,” ang sabi ni Mang Kanor.

“Tama, Ingrid, ipaliwanag mo’t bago lang sa pandinig ko iyan.” Sabi naman ni Pidyong.

“Ganito po iyon,” pagsisimula ni Ingrid. “Napakamahal na ng tubig galing sa gripo na binabayaran natin. Ang tubig pang-inom na iniinit pa natin, ang pampaligo, ang panghugas ng pinggan, ang tubig sa paglalaba, ang panglampaso sa sahig, ang pambuhos sa inidoro, ay pawang galing lahat sa gripo, malinis na tubig. Gayong pwede namang pambuhos sa inidoro at panglampaso sa sahig ang tubig ulan galing sa mga alulod. Kailangan lang nating may paglalagyan ng mga iyon. Sobra-sobra ang tubig ulan, nagbabaha pa nga, gayong libre lang ang tubig ulan. Iyan po ang sinasabi kong dapat mayroon din tayong batas hinggil sa liquid waste management upang nagagamit ang mga libreng tubig ulan.”

Patango-tango lang ang mga dumalo sa solid waste management.

Nagsalita si Pidyong, “Sang-ayon ako sa ganyang mungkahi. Pag nagbagyo ay bahang-baha sa kalsada ngunit hindi naman natin magamit ang baha dahil marumi. Pwede iyan sa inidoro basta salain, walang basurang babara sa ating mga inidoro. Distilled water ba ang tubig-ulan at maaari ba sa sasakyan tulad ng dyip na pinapasada ko?”

“Ayon sa pananaliksik, distilled water ang tubig ulan, subalit ingat pa rin sa paggamit nito sa makina ng sasakyan. Kung panlinis ng kotse, pupwede. Itanong natin iyan sa mga eksperto sa sasakyan.” Ani Ingrid. 

“Nagtanong si Ingrid na lumalabas ay isa nang mungkahi. Sino pa ang sususog o nais magdagdag?” Tanong muli ni Mang Kanor.

Nagtaas ng kamay si Kulas, “Sang-ayon ako kung sa mga lalawigan gagawin ang liquid waste management o yaong pagsalo ng tubig ulan. Mahirap kasi sa lungsod, pag naihian ng daga ang bubong, sasama sa tubig ulan sa alulod ang ihi. Ingat pa rin sa lestospirosis.”

Muling nagsalita si Ingrid, “Nabanggit ni Mang Kanor ang National Solid Waste Commission. Subalit wala naman tayong National Liquid Waste Commission na mamamahala naman sa mga tubig na di naman nagagamit ng tama, tulad nga ng tubig ulan, bagamat may Philippine Clean Water Act of 2004 (Republic Act No. 9275) na tayo.”

Nagsalita rin si Kulas, “Mungkahi ko, Ingrid, magsulat tayo ng petisyon hinggil sa iyong mungkahi at ipanawagan natin iyan sa ating mga mambabatas. Dapat lang tayong magkaisa at kumilos upang may ginagawa naman ang mga tutulog-tulog nating mga mambabatas.”

“Kaya ibig sabihin,” ani Mang Kanor, “hindi lang solid waste ang ating pagtutuunan ng pansin, kundi pati na liquid waste. Tama ba?”

“Tama po, Mang Kanor,” tugon naman ni Ipe na isa rin sa mga dumalo. “Kausapin din natin ang iba’t ibang samahang makakalikasan, tulad ng EcoWaste Coalition, Green Convergence, Ban Toxic, Philippine Movement for Climate Justice, Saniblakas ng Inang Kalikasan, at marami pang iba tungkol sa gagawin nating petisyon upang makatulong.”

“Mahaba-haba ring laban ito,” ani Mang Kanor, “Pati Kongreso at Senado ay ating kausapin sa ating panukala. Ayos ba sa inyo? Sana, Ingrid, ay masulat mo na ang mungkahi at magawa na ang petisyon.”

“Opo, susulatin ko po kaagad ang mungkahi bilang batayan ng ating petisyon, at sana po ay magtulong-tulong po tayo.”

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), Enero 16-31, 2020, pahina 18-19.

Dapat climate resilient ang On-Site, In-City or Near-City Resettlement Bill

DAPAT CLIMATE RESILIENT ANG ON-SITE, IN-CITY OR NEAR-CITY RESETTLEMENT BILL
Maikling sanaysay at saliksik ni Greg Bituin Jr.

May mga nakasalang na panukalang batas sa Senado at Kongreso hinggil sa relokasyon ng mga maralita na on-site (ang relokasyon ay sa mismong kinatitirikan ng kanilang tahanan), in-city (ang relokasyon ay sa loob lang ng lungsod kung saan sila naroon) or near-city (sa pook na katabi ng kinapapaloobang lungsod). May Senate Bill si Senadora Grace Poe (SBN 582) at Senadora Risa Hontiveros (SBN 167).

Mayroong katumbas na panukalang batas sa Kongreso sina Rep. Kiko Benitez (HB00042), Kit Belmonte (HB00156), Alfred Vargas (HB00236), Yul Servo (HB03227), Francis Abaya (HB04245), at Rufus Rodriguez (HB02564).

Sa ating Saligang Batas ay nakasaad sa Seksyon 9 at 10 ng Artikulo XIII ang karapatan sa pabahay. Dahil dito'y naisabatas ang Republic Act 7279 o Urban Development and Housing Act (UDHA). Subalit makalipas ang halos tatlong dekada, hindi pa rin ganap na naisasakatuparan ang disente at abotkayang pabahay sa maralita. Tinatayang nasa 6.8 milyon ang backlog sa housing sa taon 2022.

Dahil dito, nangangailangan pa rin ng pabahay ang maraming maralita. Kaya nagsulputan ang mga planong on-site, in-city at near-city na resettlement o relokasyon ng pabahay. Subalit sa kanilang mga panukala, kailangan itong pag-aralan pang mabuti dahil hindi sapat ang on-site, in-cty at near-city na pabahay kung binabaha ang lugar tulad sa Malabon at Navotas.

Dapat kahit ang mga panukalang batas sa pabahay ay maging climate resilient, batay sa adaptation at mitigasyon, na dahil may mga senaryo nang lulubog ang maraming lugar sa taon 2030 pag hindi naagapan ang climate change na nagaganap. Ayon sa mga siyentipiko, dapat na masawata ang lalo pang pag-iinit ng mundo, na huwag itong umabot sa 1.5 degri Centigrade, dahil kung hindi maraming lugar ang lulubog sa tubig. Basahin nyo at pag-aralan ang ulat ng UNFCCC (United Nations Framework Convention on Climate Change), at ng IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change), na noong Oktubre 2018 ay nagsabing may labingdalawang taon na lang tayo upang masawata ang 1.5 degri C. Dahil kung hindi, lulubog ang maraming lugar. Ibig sabihin, sa taon 2030 ay baka lumubog na ang maraming bansa sa tubig.

At pag nangyari ito, na lumubog halimbawa nang halos anim na talampakan ang mga lugar dulot ng 1.5 degri C na lalo pang pag-iinit ng mundo, ano pang esensya ng on-site at in-city relocation? Titira ka pa ba sa on-site relocation na ibinigay sa iyo kung alam mo namang lulubog ito?

Ang dapat pag-aralan, pagdebatihan, at isabatas ay ang isang Public Housing Act, kung saan ang pabahay ay hindi pribadong pag-aari kundi babayaran lang ang gamit nito, hindi upa.

Ang mga pag-aaral na ito hinggil sa klima at pabahay ay mula sa pakikipagtalakayan ng Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML) sa mga grupo tulad ng Philippine Movement for Climate Justice (PMCJ). May mga mapa pang ipinakita kung ano ang mga lugar na lulubog sa ganitong taon pag hindi binago ng mga mayayamang bansa ang kanilang paggamit ng enerhiya. Pag patuloy pa sila sa paggamit ng coal-fired power plants at mga enerhiyang mula sa fossil, lalong mag-iinit ang mundo, at pag lumampas na tayo sa limit na 1.5 degri Centigrade, hindi na tayo makakabalik pa sa panahong mababa sa 1.5.

Kaya dapat maipasok din sa mga panukalang batas sa pabahay na mabago na rin ang ating sistema ng enerhiya, at huwag nang umasa pa sa fossil fuel kundi sa renewable energy.

Kailangang maging aktibo rin tayong maralita sa usapin ng klima, climate change at climate justice, at manawagan tayo sa mga mayayamang bansa na bawasan na ang paggamit ng coal plants at gumamit na tayo ng renewable energy.

Sa madaling salita, dapat nakabatay din sa usaping pangklima ang on-site, in-city, at near-city resettlement bill. Para kung sakaling lumubog na ang mga bahaing lugar, may opsyon ang mga maralita. Hindi na uubra ang on-site relocation sa lulubog na mga lugar. Baka hindi na rin umubra ang in-city at near-city relocation sa kalaunan. Dapat ay climate resilient na batas para sa pabahay ang dapat pagtuunan ng pansin ng mga mambabatas.

* Unang nalathala sa Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), isyu ng Enero 16-31, 2020, pahina 8-9

Ang limang anak ni Gat Andres Bonifacio

ANG LIMANG ANAK NI GAT ANDRES BONIFACIO

Maikling sanaysay at saliksik ni Gregorio V. Bituin Jr.

Ang karaniwang alam natin kay Gat Andres Bonifacio ay may isa siyang anak sa kanyang asawang si Gregoria de Jesus, subalit ito'y namatay.

Subalit may apat pang anak si Gat Andres Bonifacio. Kung mayroon nga, nasaan na kaya sila? May mga apo kaya ang mga anak niyang ito na nabubuhay sa ngayon?

Bukod kay Gregoria de Jesus o Oriang, may iba pang babaeng nakaugnayan ni Andres Bonifacio, kung saan nagkaroon siya ng anak sa mga ito. Ito'y malinaw na itinala ni Jose P. Santos sa kanyang aklat na "Si Andres Bonifacio at ang Himagsikan" sa pahina 3 at pahina 5. Narito ang tala:

"Ang unang niligawan ni Andres Bonifacio ay isang babaeng nagngangalang Monika at taga-Palomar, Tondo, na ayon sa mga nakakakilala ay may katutubong kagandahan din naman. Nagkaibigan sila at nagsamang parang tunay na mag-asawa. Si Monika ay namatay sa sakit na ketong. Nagkaroon dito ng tatlong anak si Andres Bonifacio na hindi naman malaman kung buhay pa o patay na."

"Ang ikalawang kinasama at pinakasalan ni Andres Bonifacio ay nagngangalang Dorotea Tayson. Ito ay hindi rin nababanggit sa mga kasaysayan niyang nagsilabas na. Nang mamatay ito ay napakasal uli kay Gregoria de Jesus na siyang nakasama niya sa pamumundok at nakahati sa kahirapan."

"Noong 1894 o 1895, si Andres Bonifacio ay nagtungo sa Libog, Albay, kasama ang mananaysay na amerikanong si John Foreman na isa sa kanyang matalik na kaibigan at kapalagayang loob. Sinasabi ni Dr. Jose P. Bantug na siya kong pinagkakautangan ng mga ulat na ito, na si Andres Bonifacio ay nagkaroon doon ng kasintahan na nagngangalang Genoveva Bololoy at dito'y nagkaroon siya ng isang anak na babae na pinanganlang Francisca. Nang makilala ni Andres Bonifacio si Genoveva ay tumutuntong lamang ito (ang babae) sa gulang na 22 taon. Maging ang ina at ang anak ay kapuwa buhay pa, ayon kay Dr. Bantug. Si Francisca ay naninirahan ngayon sa Irosin, Sorsogon at makalawang magkaasawa, ang una'y namatay at ngayo'y muling napakasal kay Roman Balmes."

Libog ang dating pangalan ng bayan ng Santo Domingo ngayon sa Albay, na kaiba sa bayan ng Libon, sa Albay din.

Walang nabanggit sa nasabing aklat na may anak si Andres Bonifacio kay Gregoria de Jesus. Subalit sa ulat ng GMA Network, ayon umano sa historyador na si Xiao Chua, "Bukod sa kasal sa simbahan sa Binondo, nagpakasal din sina Andres at Gregoria sa ritwal ng Katipunan kung saan kinilala ang kaniyang maybahay bilang "Lakambini" ng Katipunan. Nagkaroon ng anak na lalaki sina Andres at Gregoria pero namatay din sa sakit nang bata pa."

Sa madaling sabi, lima ang naging anak ni Gat Andres Bonifacio: tatlo kay Monika, walang nabanggit na anak kay Dorotea Tayson, isa kay Genoveva Bololoy, at isa kay Gregoria de Jesus.

Mga Pinaghalawan:

aklat na "Si Andres Bonifacio at ang Himagsikan" ni Jose P. Santos, nalimbag noong 1935

https://www.gmanetwork.com/news/news/ulatfilipino/337517/ang-unang-babae-sa-puso-ni-andres-bonifacio/story/

https://en.wikipedia.org/wiki/Santo_Domingo,_Albay 

Ang tula ni Procopio Bonifacio

ANG TULA NI PROCOPIO BONIFACIO

Sinaliksik ni Gregorio V. Bituin Jr.

Makata rin pala ang ikatlong nakababatang kapatid ni Gat Andres Bonifacio na si Procopio, na kasama niyang napaslang sa Bundok Buntis sa Maragondon, Cavite. Kapwa makata pala ang magkapatid na Bonifacio. Ayon sa pananaliksik, sampung taon ang tanda ni Andres kay Procopio, dahil 1873 ito ipinanganak, at kapwa sila namatay dahil sa pagpaslang sa kanila ng mga tauhan ni Emilio Aguinaldo noong Mayo 10, 1897.

May nalathalang mga sanaysay at tula si Gat Andres Bonifacio na naging pamana niya sa sambayanan. Nariyan ang mga tulang "Pag-ibig sa Tinubuang Bayan", salin ng tulang "Huling Paalam" ni Dr. Jose Rizal, "Ang mga Kasadores", "Katapusang Hibik ng Pilipinas", at "Tapunan ng Lingap", at ang tula niya sa Kastilang "Mi Abanico". Nariyan din ang sanaysay niyang "Ang Dapat Mabatid ng mga Tagalog" at "Katipunang Mararahas ng mga Anak ng Bayan."

Subalit may tula rin palang naiwan si Procopio na tungkol din sa pagmamahal sa bayan. Isa lamang ang tulang iyon na nasaliksik, at marahil ay may iba pa subalit di pa natatagpuan. Nito lamang Disyembre 9, 2019, nang mabili ko ang aklat na "Si Andres Bonifacio at ang Himagsikan" ni Jose P. Santos, sa Popular Bookstore sa Timog Avenue sa Lungsod Quezon. At sa pagbabasa niyon sa bahay ay nakita ko ang pagbanggit ni Santos sa tula ni Procopio. Sa pahina 18 ng nasabing aklat ay ganito ang nakasulat:

"Isang tula ni Procopio, kapatid ng Supremo, ang iniwan ni Andres Bonifacio kay Ginang Espiridiona, kapatid na babae ng Supremo, bago siya lumabas sa gubat, at ngayo'y sisipiin ko ng walang labis at walang kulang:"

   "Oh Inang Espanya, humihinging tawad

kaming Pilipino na iyong inanak,

panahon ay dumating na magkatiwatiwalag

sa di mo pagtupad, masamang paglingap.

   Paalam na akong Espanyang pinopoon,

kaming Pilipino humihiwalay na ngayon

ang bandera namin dulo ng talibong

ipakikilala sa lahat ng nasyon.

   Lakad, aba tayo, titigisa ang hirap

tunguhin ang bundok, kaluwangan ng gubat

gamitin ang gulok at sampu ng sibat

ipagtanggol ngayon Inang Pilipinas.

   Paalam na ako, bayang tinubuan

bayang masagana sa init ng araw

oh maligayang araw na nakasisilaw

kaloob ng Diyos at Poong Maykapal."

"Ang mga huling talata ng tulang ito na ngayon lamang mahahayag ay nahahawig sa mga huling talata ng huling paalam ni Dr. Jose Rizal. Ang tulang ito ay buong-buong nasasaulo ni Ginang Espiridiona na siyang nagkaloob sa akin ng salin. Itinutugma nila ito sa isang namomodang tugtugin nang panahong iyon, kaya't ang pagkakatula'y hindi husto ang mga pantig o silaba."

Kwento - Halos pitong buwan ding naging pangulo ng bansa ang Supremo

HALOS PITONG BUWAN DING NAGING PANGULO NG BANSA ANG SUPREMO

Maikling kwento ni Gregorio V. Bituin Jr.

Tila tambayan na pag patay na oras ang karinderya ni Aling Tess kaya nag-uumpukan doon ang mga tulad nina Tino, Tano, at Trining, na pawang lider ng samahang magkakapitbahay sa kanilang lugar.

“Napanood ko sa sinehan noon ang pelikulang Bonifacio, Unang Pangulo. Totoo kaya iyon?” Bungad ni Trining.

Tumugon si Tino, “Ayon sa nabasa ko sa kasaysayan, naging Unang Pangulo ng bansa si Gat Andres Bonifacio noong matransporma na ang samahang Katipunan na rebolusyonaryong pamahalaan nang punitin ng mga Katipunero ang kanilang sedula hudyat ng himagsikan at paglaya ng bayan mula sa mga mananakop na Kastila. Naging pangulo siya mula Agosto 24, 1896, hanggang sa mapatalsik siya sa pwesto noong Kumbensyon sa Tejeros noong Marso 22, 1897.  Kaya bale pitong buwan ding naging pangulo ng bansa si Bonifacio.”

“Sino naman ang nagsabi niyan? May batas na ba ng pagkilala sa kanya bilang unang pangulo?” Tanong ni Trining. “Baka lumalabas ay propaganda lang iyan sa pelikula.”

“Sige, Tino, nais ka naming pakinggan. Baka may mapulot kami sa sasabihin mo.” Ani Tano.

“Ayon sa natatandaan ko, sa dinaluhan kong pulong noon nang magsalita ang historyador na si Dr. Milagros Guerrero, sinabi niyang mula sa pagiging lihim na samahan, ang Katipunan ay naging pambansang pamahalaan noong sumiklab ang Himagsikang 1896. Si Bonifacio ang epektibong kumilos bilang pinuno ng hukbo, naglabas ng mga atas, namamahala sa mga estratehiyang militar, at nag-oorganisa ng rebolusyonaryong istruktura. At kinilala rin siya ng ibang bansa bilang Presidente, tulad sa nalathala sa peryodikong Espanyol na La Ilustración Española y Américana, kung saan tinawag si Bonifacio bilang "Titulado (Presidente) de la República Tagala". Kaya ang pelikulang pinanood ni Trining na Bonifacio: Unang Pangulo, kung tutuusin ay batay sa mga saliksik ng mga historyador. Kaya parang isang kampanya talaga iyon upang kilalanin talaga si Bonifacio bilang unang pangulo.” Ang mahaba-habang pagtalakay ni Tino.

Patango-tango naman si Tano. Nakakunot noo naman si Trining habang natanaw niya ang anak na kabababa lang sa sinakyang traysikel.

“Teka, Trining. Kailan mo nga pala napanood ang Bonifacio: Unang Pangulo? Kailan ba iyan ipinalabas? Anong taon?” Tanong ni Tino.

Tinawag ni Trining ang kanyang anak na kadaraan lamang upang umuwi ng bahay. “Sandali, Tinay, kailan nga ba natin napanood ang Bonifacio: Unang Pangulo?”

Agad namang sumagot si Tinay, “Ang tanda ko, ‘Nay, pinalabas iyon sa Metro Manila Film Festival noong 2014. Pasko pa natin iyon napanood. Tanda ko pa dahil ga-gradweyt na ako niyan sa high school.”

“Salamat, anak. Limang taon na pala ang nakararaan.” Ani Trining.

Sumagot si Tino. “Naitanong ko lang dahil di ko pa iyon napanood. Nais kong malaman kung anu-anong eksena ang naroon. Dineklara ba siyang pangulo sa palabas?”

Si Trining, “Ang mas mabuti yata’y panoorin mo rin iyon upang masagot ang iba mong katanungan. Hindi ko na tanda ang mga detalye.”

“Sige, maraming salamat.”  Ani Tino.

Sumabat si Tano, “Ang mabuti pa yata’y mag-arkila tayo ng VHS o Betamax niyan upang sabay-sabay nating mapanood.”

“Hindi na uso ang VHS at Betamax ngayon, Tano.” Sabi ni Tino. “Baka sa Youtube, meron. Sige, panoorin natin, subalit sa ngayon, mas interesado akong malaman kung ano nang nangyari sa mga kampanya upang kilalaning unang pangulo ng bansa si Gat Andres Bonifacio. May panukalang batas na kaya sa Kongreso at Senado? Alamin pa natin.”

Sa gayon nagtapos ang kanilang huntahan.

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), Nobyembre 16-30, 2019, pahina 18-19.

Environmental Planning Day of the Philippines tuwing Nobyembre 8, imbes Yolanda, ibang bansa ang pinagbatayan

PROKLAMASYON BLG. 847 (nilagdaan Nobyembre 15, 2019)

DEKLARASYON NG NOBYEMBRE 8 BILANG

“ENVIRONMENTAL PLANNING DAY OF THE PHILIPPINES”

Opisyal na idineklara ng pamahalaan ang Proklamasyon 847 na ang Nobyembre 8 ay "Environmental Planning Day of the Philippines". 

Subalit bakit Nobyembre 8? Ayon sa batas, ito’y isinabay nila sa "World Town Planning Day”, subalit mas maganda sana, mula sa sariling karanasan ng bansa ang dahilan ng kanilang pagsasabatas nito. Dahil ang petsang ito’y paalala sa atin sa naganap na bagyong Yolanda noong Nobyembre 8, 2013 kung saan mahigir animnalibong katao ang sinasabing namatay sa Tacloban at mga karatig-pook. Di ba’t dapat talagang may “environmental planning” bilang paghahanda sa anumang kalamidad na mangyari, tulad ng lindol, baha, bagyo, at iba pa. Bakit hindi naisip ng mga mambabatas na sa naganap na Yolanda ang dahilan ng petsang Nobyembre 8? Wala ba silang malay sa ating kasaysayan? O wala silang pakialam? Dapat may pagpaplano talaga sa pangkapaligiran upang maiwasan ang ganitong nasabing trahedya. Sumapit man ang kaparehong lakas ng Yolanda o mas matindi pa, may kahandaan ang bansa upang di gayon karami ang mamatay.

‎Layunin ng nasabing batas na kilalanin ang mahalagang papel ng mga environmental planner sa paghubog ng ligtas, maayos, at napapanatiling komunidad. Itinataguyod din nito ang kamalayan ng publiko sa kahalagahan ng pagpaplano sa kapaligiran upang maiwasan ang mga sakuna at mapabuti ang pamumuhay sa bansa. ‎Ilan sa nilalaman nito ay isinalin natin sa wikang Filipino upang mabasa ng ating mga kapatid na maralita:

SAPAGKAT, ginagarantiyahan ng Artikulo II, Seksyon 16 ng Konstitusyon ang karapatan ng mga tao sa isang balanse at malusog na ekolohiya alinsunod sa ritmo at pagkakaisa ng kalikasan;

SAPAGKAT, ang Artikulo XIII, Seksyon 9 ng Konstitusyon ay nag-uutos na ang Estado, sa pamamagitan ng batas at para sa kabutihang panlahat, ay dapat magsagawa, sa pakikipagtulungan sa sektor ng publiko, ng isang patuloy na programa ng reporma sa lupang urbano at pabahay, na magbibigay ng abot-kayang disenteng pabahay at mga pangunahing serbisyo sa mga mamamayang kapus-palad at walang tirahan sa mga sentrong urbano at mga lugar ng resettlement;

SAPAGKAT, kinikilala ng Republic Act No. 10587 o ang "Environmental Planning Act of 2013," ang kahalagahan ng pagpaplanong pangkapaligiran sa pagbuo ng bansa at pag-unlad ng ekonomiya;

SAPAGKAT, ang Nobyembre 8 ay ipinagdiriwang sa buong mundo bilang "World Town Planning Day," upang isulong ang kamalayan ng publiko at propesyonal sa lokal at internasyonal na pagpaplano, at upang mapataas ang kamalayan sa mga epekto sa kapaligiran na nagreresulta mula sa pag-unlad ng mga lungsod at teritoryo…

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), Nobyembre 16-30, 2019, pahina 2.

Kwento - Sana'y sa Lungsod ng Tacloban ganapin ang COP 25

SANA’Y SA LUNGSOD NG TACLOBAN GANAPIN ANG COP 25

Maikling kwento ni Gregorio V. Bituin Jr.

“Matindi pala ang nangyari kung saan gaganapin ang COP 25 o ‘yun bang Conference of Parties. Ito ‘yung pulong taon-taon na ginaganap ang daigdigang pulong hinggil sa klima. Sana’y sa Lungsod ng Tacloban ganapin ang COP 25 dahil biglang umatras ang bansang Chile.” Ani Teng.

Sumagot si Myra, “Ngunit mabagal ang Pilipinas sa ganyan, lalo na’t malaking gastos na naman iyan at wala sa nilagdaang taunang badyet kaya mahirap ang iniisip mo.”

“Sabagay, tama ka, Myra,” pagpapatuloy ni Teng, “Mukhang suntok sa buwan ang naiisip ko. Tingin ko nga, wala pang bansa mula sa ASEAN ang nag-host ng COP. Kung meron man, di ko pa nasaliksik.”

“Saan pala gaganapin ang COP 25 kung hindi na sa Chile? At saka bakit umatras ang Chile sa pag-host?” Agad na tanong ni Myra.

Sumagot si Teng na animo’y reporter, “Ayon sa mga ulat, opisyal na napili ang Chile na mag-host ng COP 25 noong Disyembre 2018 sa pagtatapos ng COP 24 sa Katowice, Poland. Ito’y matapos bawiin ng Brazil ang alok nitong mag-host, at napili ang Chile upang pumalit sa pagkapangulo para sa kumperensya ng 2019. Ang kumperensya ay orihinal na nakatakdang maganap sa Santiago, Chile, mula Disyembre 2–13, 2019. Dahil sa malawakang kaguluhan sa bansang Chile at mga protesta sibil, inanunsyo ng Pangulo ng Chile na si Sebastián Piñera nitong Oktubre 30 lang na hindi na magho-host ang Chile ng summit.”

“Ganoon ba? E, di saan na ang COP 25?” Muling tanong ni Myra.

Si Teng, “Ayon sa nabasa ko, agad na nag-alok ang Spain nitong Nobyembre 1 na mag-host ng kumperensya sa Madrid sa itinakdang petsa, bagamat pinanatili ng Chile ang pagkapangulo ng COP 25, na pinalitan ng pangalang Chile-Madrid COP25. Magaganap ang COP 25 sa Feria de Madrid (IFEMA) sa Espanya sa darating na Disyembre 2-13.”

Narinig pala sila ni Mulong na kumakain ng pansit sa kabilang mesa, at sumabat ito. “Palagay ko, tama si Myra. Mabagal talaga ang Pilipinas sa ganyan. Ngunit maganda sana kung sa Tacloban ganapin ang COP 25 dahil isa iyan sa dahilan ng pag-iyak ni Yeb Saño sa United Nations sa kasagsagan ng Yolanda, kung saan siya ang kinatawan ng Pilipinas sa mga pandaigdigang usapan hinggil sa klima. Isa pa, commissioner siya dati ng Climate Change Commission. Na-Yolanda kasi ang kapatid niya.”

“Ganyan pala ang halaga ng Tacloban kung magiging venue siya ng COP. Lalo na’t higit limang libo, kung di man sampung libo, ang opisyal  na bilang ng namatay dahil sa pananalasa ng bagyong Yolanda noong Nobyembre 8, 2013. Mas mararamdaman ng mga delegado ng COP 25 kung bakit dapat talagang lutasin ang isyu ng klima, lalo na kung paano hindi umabot ng 1.5 degri ang pag-iinit pa ng mundo.” Sabi ni Myra.

“Siyang tunay, Myra,” ani Mulong. “Bagamat hindi pa marahil iyan mangyayari sa ating panahon. Maliban kung igigiit ng ating mga lider na dumadalo sa taunang COP na dalhin sa Pilipinas ang pulong, halimbawa, ipanawagan ni dating Commissioner Yeb Saño na sa Ground Zero ng Yolanda naman ganapin ang COP, baka may mangyari.”

“May mungkahi ako,” ani Teng. “Ano kaya kung kausapin natin si Sir Yeb? O kaya sina Sir Ian ng Philippine Movement for Climate Justice (PMCJ) at baka may mangyari sa ating naiisip.”

“Subalit sila’y nasa non-government organization o NGO,” sagot ni Myra. “Baka sa mismong Climate Change Commission tayo mag-lobby.”

“Asa ka pa? Sabagay, noong si Sir Yeb ang naroon at nang manalasa ang Yolanda, malaki ang posibilidad na mangyari iyan,” ani Mulong.

“Ganito na lang,” ani Teng, “Gagawa ako ng petisyon na nakasaad ang ating kahilingan, at papirmahan natin sa mga tao. Kung makalikom tayo kahit isang milyong pirma, aba’y baka matupad ang ating naiisip.”

“Sige, sulatin mo, at magpulong agad tayo para sa petisyon at pagpapapirma,” ani Myra. Sumang-ayon naman ang mga kausap.

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), Nobyembre 1-15, 2019, pahina 18-19.